SKDM sertifikalarının alım ve geri satım işlemlerinde uygulanacak yeni süreçlere ilişkin taslak düzenleme kamuoyu görüşüne açıldı. Taslakta, mali işlemlerin ortak merkezi platform üzerinden yürütülmesi, sertifika başına uygulanacak işlem ücreti ile geri satış ve raporlama esasları düzenleniyor.
Avrupa Birliği’nin karbon düzenlemeleri, AB pazarına ihracat yapan sektörler açısından yeni mali, idari ve raporlama yükümlülüklerini beraberinde getiriyor. Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM) kapsamında uygulanacak sertifika sistemi, makine sektörü açısından da büyük önem taşıyor. Düzenleme; sektör firmalarının mali yükümlülüklerini doğru yönetmesi, işlem ve raporlama süreçlerine uyum sağlaması ve Avrupa Birliği ile yürüttükleri ticari faaliyetleri sürdürülebilir biçimde devam ettirebilmesi bakımından yakından takip edilmesi gereken başlıklar arasında yer alıyor. Ticaret Bakanlığı tarafından paylaşılan bilgi notuna göre, Avrupa Komisyonu, SKDM sertifikalarının satın alınması ve geri satılmasına ilişkin usul ve esasları düzenleyen Yetki Devrine Dayanan Tüzük Taslağı’nı 9 Temmuz 2026 tarihinde kamuoyu görüşüne açtı.
Taslak düzenleme; SKDM sertifikalarına ilişkin mali işlemlerin yürütüleceği ortak merkezi platformun işleyişi ile sertifika satın alma ve geri satış süreçleri, işlem ücretleri, kayıtların tutulması, raporlama yükümlülükleri ve veri güvenliğine ilişkin hükümleri içeriyor.
Ortak merkezi platform kurulacak
SKDM sertifikalarının satın alınması ve geri satılmasına ilişkin tüm mali işlemlerin, Avrupa Komisyonu tarafından kurulacak ve işletilecek ortak merkezi platform aracılığıyla yürütülmesi öngörülüyor. Bu kapsamda, SKDM kayıt sistemi ile ortak merkezi platformun birbirini tamamlayan ancak farklı fonksiyonlara sahip iki ayrı yapı olarak tasarlandığı görülüyor. SKDM kayıt sistemi; sertifikaların oluşturulması, tutulması, izlenmesi, teslim edilmesi ve iptal edilmesine ilişkin tüm kayıtların yönetiminden sorumlu olurken, ortak merkezi platform yalnızca sertifika alım ve geri satımına ilişkin bankacılık işlemlerini, ödeme süreçlerini ve fon transferlerini yürütecek. Ortak merkezi platformun kurulması ve işletilmesi amacıyla Üye Devletler ile Avrupa Komisyonu tarafından ortak ihale usulü uygulanacaktır. Bu kapsamda akdedilecek ilk ortak ihale sözleşmesinin azami beş yıl süreyle uygulanması, ihale makamlarının kararı ve Komisyonun süresi içerisinde bildirimde bulunması halinde ise bir yıl daha uzatılması öngörülüyor.
Platformun görevleri ve erişim esasları
Ortak merkezi platformun temel görevleri;
· Kullanıcılar, Üye Devlet yetkili makamları ve Avrupa Komisyonuna gerekli erişim yetkilerinin tanımlanması,
· SKDM kayıt sistemi ile teknik entegrasyonun sağlanması,
· Ödeme süreçlerinin yürütülmesi, ödeme durumlarının ilgili taraflara bildirilmesi,
· İşlem ücretlerinin tahsil edilmesi,
· Ödeme süreçlerinin güvenliğinin izlenmesi, mali suç, dolandırıcılık veya usulsüzlük şüphesi doğuran işlemlerin raporlanması ile gerekli düzeltici tedbirlerin uygulanması olarak belirlenmiştir.
Platformun faaliyete başlayabilmesi için öncelikle Komisyon tarafından belirlenen teknik standartlara uygun şekilde SKDM kayıt sistemine entegre edilmesi ve sistem testlerinin başarıyla tamamlanması gerekiyor. Ayrıca platformun, görevlendirilmesini takip eden on iki ay içerisinde ayrıntılı bir geçiş planı hazırlaması zorunlu tutuluyor. Taslak Tüzükte ortak merkezi platforma erişim hakkının esas itibarıyla Avrupa Komisyonu, Üye Devletlerin yetkili makamları ile yetkilendirilmiş SKDM beyan sahiplerine tanındığı görülüyor. Bununla birlikte, yetkilendirmesi iptal edilmiş olmakla birlikte SKDM kapsamındaki yükümlülüklerini henüz tamamlamamış ithalatçı veya dolaylı gümrük temsilcilerinin de yükümlülüklerini yerine getirebilmeleri amacıyla belirli süreyle platforma erişimlerinin devam ettirilmesine imkan tanınıyor.
Ortak merkezi platform üzerinden gerçekleştirilecek tüm işlemler yalnızca avro para birimi üzerinden yürütülecek olup, sertifika bedelleri ile geri satış ödemeleri kullanıcıların ve yetkili makamların önceden tanımlanmış banka hesapları üzerinden gerçekleştirilecektir. Platform, gerçekleştirdiği her işleme ilişkin benzersiz işlem numarası, satın alma veya geri satış talep numarası, kullanıcı hesap bilgileri, banka hesap bilgileri, yerleşik olunan Üye Devlet, işlem tarihi, sertifika adedi, sertifika fiyatı, işlem ücretleri ve toplam ödeme tutarını içeren ayrıntılı işlem kayıtlarını elektronik ortamda muhafaza edecek. Ayrıca platform bünyesinde İngilizce hizmet verecek bir destek masası oluşturulacak ve bu yardım hattı Üye Devletlerin ulusal servis masalarıyla koordinasyon içerisinde faaliyet gösterecek.
İşletme maliyeti ve işlem ücreti
Platformun işletme maliyetlerinin SKDM beyan sahipleri tarafından karşılanması öngörülmektedir. Bu kapsamda, SKDM sertifikalarının her bir satın alma işlemi için sertifika başına 0,05 avro tutarında sabit işlem ücreti uygulanacak. Söz konusu ücret ortak merkezi platform tarafından doğrudan SKDM beyan sahibi ödemelerinden tahsil edilecek olup, ilk ortak ihale sözleşmesi süresince aylık olarak Avrupa Komisyonuna aktarılacak.
Sertifika satın alma süreci
Sertifika satın alma süreci bakımından ise Taslak Tüzükte, 1 Şubat 2027 tarihinden itibaren yetkilendirilmiş SKDM beyan sahiplerinin yerleşik oldukları Üye Devlet aracılığıyla SKDM sertifikalarını satın alabilecekleri düzenleniyor. Satın alma süreci doğrudan ortak merkezi platform üzerinden değil, öncelikle SKDM kayıt sistemi üzerinden başlatılacaktır. Bu kapsamda kullanıcı tarafından elektronik ortamda oluşturulacak satın alma talebin 1 ile 99.999 arasında gerçekleştirilecek olup her bir sertifika için benzersiz bir kimlik numarası atanacak. Satın alma talebinde; talep numarası, satın alınacak SKDM sertifikası adedi, sertifika birim fiyatı, toplam sertifika bedeli, sertifika başına uygulanacak işlem ücreti, toplam işlem ücreti ve ödenecek nihai tutarın eksiksiz şekilde yer alması zorunlu tutuluyor. Talebin SKDM kayıt sistemine kaydedilmesini müteakip değiştirilmesine izin verilmemekte; yalnızca ortak merkezi platform üzerinden ödeme gerçekleştirilmeden önce geri çekilebilmesi mümkün bulunuyor. Talebin işlem durumu ise süreç boyunca SKDM kayıt sistemi üzerinden kullanıcı tarafından izlenebilecek. SKDM kayıt sisteminde doğrulanan satın alma talebi ortak merkezi platforma iletilecek, sertifika bedeli ile işlem ücretinin ödenmesinin ardından ortak merkezi platform tarafından ödeme tamamlandığı bilgisi SKDM kayıt sistemine aktarılacak. Bu bildirimin alınmasını müteakip satın alınan SKDM sertifikaları kullanıcının hesabında oluşturulacak ve her bir sertifika için özgün kimlik numarası tanımlanacak.
Sertifikaların oluşturulmasının ardından SKDM kayıt sisteminde; sertifikanın özgün kimlik numarası, kullanıcının SKDM hesap numarası, yerleşik bulunduğu Üye Devlet, sertifika fiyatı, fonların alıcının banka hesabına aktarıldığı tarih (date of credit) ile sertifikanın güncel durumuna ilişkin bilgiler kayıt altına alınacak.
Sertifikaların geri satış süreci
SKDM sertifikalarının geri satış süreci bakımından ise Taslak Tüzükte, yetkilendirilmiş SKDM beyan sahiplerinin ilgili takvim yılı içerisinde satın aldıkları ancak yükümlülüklerinin yerine getirilmesinde kullanılmayan sertifikaların belirli bir kısmını Avrupa Komisyonuna geri satabilmelerine imkan tanınıyor. Geri satış süreci de satın alma sürecinde olduğu gibi öncelikle SKDM kayıt sistemi üzerinden başlatılacak, mali işlemler ise ortak merkezi platform aracılığıyla yürütülecek. Bu kapsamda kullanıcılar tarafından SKDM kayıt sisteminde elektronik ortamda geri satış talebi oluşturulacak olup, her talebe sistem tarafından benzersiz bir geri satış talep numarası atanacak. Talebin oluşturulmasını müteakip sistem tarafından talebe ilişkin bilgiler ortak merkezi platforma aktarılacak ve talebin durumu süreç boyunca SKDM kayıt sistemi üzerinden izlenebilecek.
Taslak Tüzük uyarınca, her yetkilendirilmiş SKDM beyan sahibi ilgili takvim yılı içerisinde yalnızca bir kez geri satış talebinde bulunabilecek. Geri satılabilecek sertifika miktarı ise ilgili yıl içerisinde satın alınan SKDM sertifikaları ile sınırlandırılmakta olup, yıllık SKDM beyanlarının incelenmesi sonucunda ortaya çıkabilecek düzeltmeler de geri satışa konu edilebilecek azami sertifika miktarının belirlenmesinde dikkate alınacak. Bu düzenleme ile geri satış mekanizmasının yükümlülüklerin yerine getirilmesini tehlikeye düşürecek şekilde kullanılmasının önlenmesi amaçlanıyor.
Geri satış taleplerinin değerlendirilmesinde SKDM kapsamında öngörülen yıllık yükümlülük takvimi esas alınıyor. Bu çerçevede, yetkilendirilmiş SKDM beyan sahiplerinin ilgili takvim yılına ilişkin SKDM sertifikalarını 30 Eylül tarihine kadar teslim etmeleri gerektiğinden, geri satış taleplerinin değerlendirilmesi bu yükümlülük dikkate alınarak yürütülecek. Avrupa Komisyonu tarafından 1 Nisan, 1 Temmuz ve 1 Kasım tarihlerinde geri satış taleplerinin değerlendirilmesine yönelik süreçler başlatılacak olup, söz konusu tarihler itibarıyla SKDM yetkili otoritelerince ilgili hesaplarında karşılık bulunup bulunmamasına yönelik kontroller gerçekleştirilerek 42 günlük süre tanınmakta ve Avrupa Komisyonu’nun Üye Devlet otoriteleri adına elektronik imza ile onay vermesi bekleniyor.
Komisyon tarafından elektronik imza ile onaylanan geri satış talimatı ortak merkezi platforma iletilecek, platform tarafından ödeme işlemi gerçekleştirildikten sonra ödemenin tamamlandığı bilgisi SKDM kayıt sistemine aktarılacak. Bu bildirimin alınmasını müteakip geri satılan SKDM sertifikaları ilgili kullanıcının hesabından silinecek ve sertifikaların hukuki statüsü SKDM kayıt sistemi üzerinde güncellenecek.
Taslak Tüzükte, geri satış bedellerinin ödenmesine ilişkin tüm işlemlerin yalnızca avro para birimi üzerinden yürütüleceği, ödeme talimatlarının doğrulanmasının ortak merkezi platform tarafından gerçekleştirileceği ve işlem ücretleri düşüldükten sonra kalan net tutarın en geç ilgili takvim gününün sonuna kadar kullanıcının belirlenmiş banka hesabına aktarılacağı düzenleniyor.
Raporlama ve veri güvenliği
Taslak Tüzük uyarınca ortak merkezi platform tarafından gerçekleştirilen tüm satın alma ve geri satış işlemleri ayrıntılı şekilde kayıt altına alınacak. Bunun yanında ortak merkezi platform tarafından gerçekleştirilen mali işlemlere ilişkin günlük mutabakat raporları ile aylık ve yıllık faaliyet raporları hazırlanarak Avrupa Komisyonuna sunulacaktır. Platform ile SKDM kayıt sistemi arasında neredeyse gerçek zamanlı veri paylaşımını sağlayacak güvenli elektronik altyapının tesis edilmesi, operasyonel aksaklıkların derhal Komisyona ve ilgili Üye Devlet yetkili makamlarına bildirilmesi ve gerekli düzeltici tedbirlerin gecikmeksizin uygulanması zorunlu tutuluyor.
Veri güvenliği bakımından ise kullanıcı hesapları, banka hesap bilgileri ve işlem kayıtlarının güvenli şekilde muhafaza edilmesi, ilgili kayıtların mevzuatta öngörülen süre boyunca saklanması ve yalnızca Avrupa Komisyonu ile görevli ulusal makamların yetkileri kapsamında erişime açılması öngörülüyor. Ayrıca kullanıcıların kendi işlem kayıtlarına elektronik ortamda ücretsiz erişebilmeleri ve ulusal hukuk çerçevesinde gerekli idari veya yargısal başvuru yollarını kullanabilmeleri mümkün kılınıyor.
