Makine güvenliğinde yeni dönem, AB’nin 2023/1230 sayılı yeni Makine Regülasyonu’nun 20 Ocak 2027’de uygulanmasıyla başlayacak. Düzenleme; mekanik ve elektriksel risklerin yanı sıra yazılım, siber güvenlik, uzaktan erişim ve yapay zeka destekli sistemleri de güvenlik değerlendirmesinin kapsamına alacak. AİMSAD Yönetim Kurulu Üyesi ve Genel Sekreteri Arif Onur Kaçak, Türk makine üreticilerinin yeni yükümlülüklere uyum sağlamak için hazırlıklarını şimdiden başlatması gerektiğini belirterek, özellikle Avrupa Birliği’ne ihracat yapan üreticilerin risk değerlendirmelerini, teknik dosyalarını ve uygunluk süreçlerini bugünden gözden geçirmesi gerektiğine dikkat çekti.
Avrupa Birliği pazarına makine ihraç eden firmalar için 2027, yeni bir uyum döneminin başlangıcı olacak. Teknik dosyalardan risk değerlendirmelerine, yazılım güvenliğinden makine öğrenmesi kullanan güvenlik bileşenlerine kadar birçok başlık, Yeni Makine Regülasyonu ile yeniden ele alınacak. AİMSAD Yönetim Kurulu Üyesi ve Genel Sekreteri Arif Onur Kaçak, düzenlemenin sektöre getireceği değişiklikleri, üreticilerin karşılaşacağı yeni sorumlulukları ve Türk firmalarının Avrupa pazarındaki konumlarını korumak için bugünden yapması gereken hazırlıkları anlattı.
- Yeni Makine Regülasyonu nedir, neden gündeme geldi ve ne zaman uygulanmaya başlayacak?
Yeni Makine Regülasyonu, Avrupa Birliği’nde makinelerin güvenli şekilde tasarlanması, üretilmesi ve piyasaya sunulmasına ilişkin kuralları günümüzün teknolojik gelişmelerine uyarlamak amacıyla hazırlandı. Mevcut düzenlemenin yürürlüğe girdiği dönemden bu yana yapay zeka, uzaktan erişim, bağlantılı sistemler, yazılım tabanlı güvenlik fonksiyonları ve otonom makineler gibi birçok yeni teknoloji üretim süreçlerine dahil oldu. Yeni regülasyon da bu teknolojilerden kaynaklanabilecek riskleri dikkate alarak makine güvenliği alanındaki kuralları kapsamlı biçimde yeniliyor. Düzenleme, 20 Ocak 2027 tarihinden itibaren Avrupa Birliği genelinde uygulanmaya başlayacak ve mevcut Makine Direktifi’nin yerini alacak. Bu tarihten sonra AB pazarına sunulacak makinelerin yeni güvenlik, uygunluk değerlendirmesi, teknik dokümantasyon ve izlenebilirlik şartlarını karşılaması gerekecek. Burada belirleyici olan makinenin üretim tarihi değil, Avrupa Birliği pazarına ilk kez arz edildiği tarih olacak. Bu nedenle özellikle Avrupa Birliği’ne ihracat yapan makine üreticilerimizin geçiş sürecini son ana bırakmadan ürünlerini, risk değerlendirmelerini, teknik dosyalarını ve uygunluk süreçlerini şimdiden gözden geçirmeleri büyük önem taşıyor.
“Dijital kullanım talimatları, teknik dokümantasyon ve ürün izlenebilirliği konularında yeni yükümlülükler getiriliyor”
- Regülasyon makine üreticileri açısından hangi önemli değişiklikleri getiriyor?
Yeni düzenleme, makine güvenliğini yalnızca mekanik ve elektriksel risklerle sınırlı tutmayarak yazılım güvenliği, siber güvenlik, uzaktan erişim, bağlantılı sistemler, otonom çalışma ve yapay zeka destekli uygulamaları da kapsamına alıyor. Üreticilerin, makinelerin dijital bileşenlerinden ve yazılım güncellemelerinden kaynaklanabilecek riskleri de değerlendirmesi gerekecek. Bunun yanı sıra dijital kullanım talimatları, teknik dokümantasyon ve ürün izlenebilirliği konularında yeni yükümlülükler getiriliyor. Dijital kullanım talimatlarının tercih edilmesi halinde, kullanıcıların bu belgelere nasıl erişeceğinin açık biçimde belirtilmesi gerekecek. Bazı yüksek riskli makine gruplarında uygunluk değerlendirme süreçleri de değişirken, firmaların tasarım, Ar-Ge, kalite ve satış sonrası hizmetler birimlerini yeni gerekliliklere göre hazırlaması önem taşıyor.
- Makine Regülasyonu’nun yapay zekaya yaklaşımı nasıl?
Makine Regülasyonu, yapay zeka ve makine öğrenimi tabanlı sistemleri, makinenin güvenli çalışmasını etkiledikleri ölçüde ele alıyor. Avrupa Komisyonu, yeni düzenlemenin güvenlik fonksiyonları yapay zeka ile desteklenen makineler ile güvenlikle ilgili yazılım verileri ve kontrol sistemlerine yönelik yeni hükümler içerdiğini belirtiyor. Bu kapsamda üreticilerin, söz konusu sistemlerin makinenin kontrolü veya güvenlik fonksiyonları üzerinde oluşturabileceği riskleri değerlendirmesi ve öngörülebilir kullanım koşullarında güvenli çalışmasını sağlaması gerekiyor. Düzenleme ayrıca tamamen veya kısmen kendi kendine gelişen davranış ya da mantığa sahip sistemlerin, makinenin yaşam döngüsü boyunca oluşturabileceği tehlikelerin de dikkate alınmasını öngörüyor. Güvenlik işlevi yerine getiren ve makine öğrenimi yaklaşımları kullanan güvenlik bileşenleri ise daha sıkı uygunluk değerlendirme prosedürlerine tabi tutuluyor.
“Teknik dosyalar, kullanım talimatları, uygunluk beyanları ve ürün izlenebilirliği süreçleri yeniden gözden geçirilmeli”
- Türkiye’deki makine üreticileri yeni regülasyona uyum sağlamak için neler yapmalı?
Özellikle Avrupa Birliği’ne ihracat yapan firmalarımızın 20 Ocak 2027 tarihini beklemeden hazırlıklara başlaması gerekiyor. İlk olarak ürün grupları yeni regülasyon kapsamında incelenmeli ve mevcut uygulamalarla yeni yükümlülükler arasındaki farklar belirlenmeli. Ardından risk değerlendirmeleri; yalnızca mekanik ve elektriksel tehlikeleri değil, yazılım, siber güvenlik, uzaktan erişim, yapay zeka ve bağlantılı sistemlerden kaynaklanabilecek riskleri de kapsayacak şekilde güncellenmeli.
Teknik dosyalar, kullanım talimatları, uygunluk beyanları ve ürün izlenebilirliği süreçleri yeniden gözden geçirilmeli. Firmalar, ürettikleri makinelerin yüksek riskli kategoriler arasında yer alıp almadığını ve bir onaylanmış kuruluşla çalışılmasının gerekip gerekmediğini de belirlemeli. Bunun yanında kullanılan standartların yeni regülasyon karşısındaki durumu ürün bazında değerlendirilmelidir. Tasarım, Ar-Ge, kalite, yazılım ve satış sonrası hizmetler birimlerinin bu sürece birlikte hazırlanması büyük önem taşıyor. Uyum çalışmalarını son döneme bırakmadan bugünden başlatan firmalarımızın AB pazarındaki rekabet gücünü ve ihracat sürekliliğini koruyacağını düşünüyoruz.
