Makine emniyeti alanında Avrupa Birliği mevzuatında yaşanan köklü dönüşüm, özellikle 2027’de yürürlüğe girecek 2023/1230 Makine Regülasyonu ile birlikte makine imalatçıları için yeni bir uyum sürecini beraberinde getiriyor. Bu sürecin firmalar üzerindeki etkilerini, üreticilerin dikkat etmesi gereken kritik başlıkları ve ağaç işleme makinelerine yönelik güncel emniyet standartlarını, TSE MTC 207 Makine Güvenliği Ayna Komitesi Başkanı Erhan Eskicumalı ile ele aldık.
Makine imalatında emniyet, artık yalnızca CE işaretiyle sınırlı bir uygunluk başlığı değil; firmaların teknik kapasitesini, kurumsal disiplinini ve uluslararası pazardaki konumunu doğrudan etkileyen bir gösterge haline geliyor. Özellikle ağaç işleme makinelerinde standartların yenilenmesi, yazılım ve dijitalleşmenin emniyetin ayrılmaz parçası olmasıyla birlikte üreticiler için yeni bir dönem başlıyor. Sektörün bu dönüşümü nasıl okuması gerektiğini, hangi teknik ve yapısal başlıkların öne çıktığını TSE MTC 207 Makine Güvenliği Ayna Komitesi Başkanı Erhan Eskicumalı, ile birlikte değerlendirdik. Eskicumalı; “Yeni Makine Regülasyonu makine üreticilerini daha disiplinli tasarım süreçlerine, daha güçlü yazılım ve siber güvenlik yönetimine ve ürün yaşam döngüsü boyunca devam eden bir uygunluk anlayışına yönlendiriyor” dedi.
- Makine Emniyeti Yönetmeliği nedir ve üreticiler için neden önemli?
Makine emniyeti, yalnızca yasal bir zorunluluk değil, aynı zamanda insan hayatını, üretim sürekliliğini ve markanın itibarını doğrudan etkileyen stratejik bir konu. Avrupa Birliği mevzuatında bu alanı düzenleyen Makine Emniyeti Yönetmeliği, makine üreticileri için temel referans noktası konumunda. Makine Emniyeti Yönetmeliği, makinelerin piyasaya arz edilmeden önce asgari sağlık ve emniyet gereklerini karşılamasını zorunlu kılıyor. Bu yönetmelik sayesinde kullanıcıların korunması, kazaların önlenmesi ve üreticiler arasında adil rekabet ortamının sağlanması hedefleniyor. CE işareti de bu sürecin görünür çıktısı. Yönetmeliğe uygunluk, üreticinin yalnızca yasal sorumluluğunu değil, aynı zamanda güvenilirliğini de temsil ediyor.
“Yeni Makine Yönetmeliği, doğrudan uygulanabilir bir regülasyon yapısına sahip”
- 2027’de yürürlüğe girecek yeni Makine Yönetmeliği mevcut kurallara göre hangi temel değişiklikleri beraberinde getirecek?
2027 yılında yürürlüğe girecek yeni 2023/1230 Makine Yönetmeliği, mevcut direktif yaklaşımından farklı olarak doğrudan uygulanabilir bir “regülasyon” yapısına sahip. Bu değişim; yorum farklarını azaltmayı, dijitalleşmeyi desteklemeyi ve yeni teknolojileri (yapay zeka, otonom sistemler, siber güvenlik, yazılım tabanlı emniyet fonksiyonları gibi) kapsama almayı amaçlıyor.
Yeni Makine Regülasyonu’nun üretim süreçlerine etkisi
- Bu yeni düzenleme makine üreticilerinin üretim süreçlerini nasıl etkileyecek?
Yeni Makine Regülasyonu, makine üreticilerinin üretim süreçlerini yalnızca imalat aşamasıyla sınırlı görmeyen, tasarımdan yazılıma, dokümantasyondan piyasaya arz sonrası süreçlere kadar uzanan bütüncül bir yaklaşımı zorunlu kılıyor. Bu kapsamda öne çıkan temel etkiler aşağıdaki başlıklarda toplanabilir;
- Tasarım aşamasında güvenlik, siber güvenlik ve yazılım odaklı yaklaşım: Yeni regülasyon ile birlikte makine emniyeti yalnızca mekanik ve elektriksel risklerle sınırlı değil. Uzaktan erişim, yazılım bütünlüğü, siber saldırılara karşı dayanıklılık ve yapay zeka içeren fonksiyonlar artık tasarımın en erken safhasında ele alınması gereken risk alanları. Bu durum, sonradan önlem alma anlayışı yerine güvenli tasarım yaklaşımını öne çıkarıyor.
- Yazılım ve kontrol sistemlerinin üretim kalitesinin parçası haline gelmesi: Özellikle emniyetle ilişkili PLC, safety PLC ve yazılım tabanlı güvenlik fonksiyonlarında, yalnızca donanım seçimi değil yazılım mantığının doğrulanabilir ve izlenebilir olması önem kazanıyor. Yazılım değişikliklerinin kayıt altına alınması, versiyon yönetimi, fonksiyon testleri ve saha güncellemelerinin kontrollü yapılması üretim sürecinin doğal bir parçası haline geliyor.
- Dokümantasyonun dijital ve sürekli erişilebilir bir yapı kazanması: Teknik dosya ve kullanım talimatları artık yalnızca sevkiyat öncesinde tamamlanan belgeler değil, ürün yaşam döngüsü boyunca yönetilmesi gereken dijital varlıklar olarak değerlendiriliyor. Teknik dosyanın dijital ortamda tutulması mümkün olmakla birlikte, denetimlerde hızlı sunulabilir olması ve talimatların son kullanıcı tarafından uzun yıllar erişilebilir kalması üreticinin sorumluluğunda.
- Piyasaya arz sonrası süreçlerin ve servis yaklaşımının değişmesi: Uzaktan erişim, yazılım güncellemeleri ve dijital doküman yönetimi, üreticinin sorumluluğunu makinenin teslimiyle sınırlı olmaktan çıkarıyor. Servis, revizyon ve güncelleme süreçlerinde emniyet fonksiyonlarının korunması, yapılan değişikliklerin kayıt altına alınması ve sorumluluk sınırlarının netleştirilmesi daha kritik hale geliyor.
Özetle, yeni Makine Regülasyonu makine üreticilerini daha disiplinli tasarım süreçlerine, daha güçlü yazılım ve siber güvenlik yönetimine ve ürün yaşam döngüsü boyunca devam eden bir uygunluk anlayışına yönlendiriyor. Bu yaklaşımı erken benimseyen üreticiler için regülasyon bir yükten ziyade uzun vadeli bir rekabet avantajına dönüşebilecek.
“Firmalar, idari yaptırımlar ve ciddi itibar kayıpları ile karşı karşıya kalabilir”
- Firmaların 2027’ye kadar bu değişikliğe hazırlanması neden gerekli? Hazırlanmayanları hangi riskler bekliyor?
Bu sürece zamanında hazırlanmayan firmalar; ürünlerinin piyasaya arz edilememesi, geri çağırmalar, idari yaptırımlar ve ciddi itibar kayıpları ile karşı karşıya kalabilir. Oysa erken hazırlık yapan üreticiler için bu süreç, bir riskten çok rekabet avantajına dönüşebilir. Emniyetli ve mevzuata uyumlu ürünler, özellikle Avrupa pazarında tercih sebebi oluyor.
Ağaç işleme makinelerinde emniyet standartlarının güncel çerçevesi ve öne çıkan değişimler
- Ağaç işleme makineleri için geçerli olan temel emniyet standartları neler ve bu standartlarda son dönemde öne çıkan yenilikler var mı?
Ağaç işleme makinelerinde emniyet hem genel makine emniyeti prensipleri hem de makineye özgü C tipi standartlar üzerinden ele alınıyor. Güncel uygulamada standartlar üç ana grupta toplanıyor.
- Genel yaklaşım standardı (Tip-A)
- EN ISO 12100: Risk değerlendirmesi ve risk azaltma prensiplerini tanımlıyor. Ağaç işleme makineleri dahil tüm makinelerde, tasarım sürecinin temelini oluşturuyor. C tipi standartlar, bu risk temelli yaklaşım üzerine inşa ediliyor.
- Genel güvenlik standartları (Tip-B)
Bu gruptaki standartlar, ağaç işleme makinelerinde sık tekrar eden ortak riskleri kapsıyor.
- EN 60204-1: Makinelerin elektrik donanımı ve elektriksel emniyet gereklilikleri.
- EN ISO 13849-1 / EN ISO 13849-2: Kontrol sistemlerinin emniyetle ilgili kısımlarının tasarımı ve doğrulanması (PL yaklaşımı).
- EN ISO 14120: Koruyucuların tasarımı ve yapısal gereklilikleri.
- EN ISO 14119: Kilitlemeli koruyucu ve emniyet anahtarları.
- EN ISO 13857: Tehlikeli bölgelere erişimi önlemek için güvenli mesafeler.
- EN ISO 13850: Acil durdurma fonksiyonu.
- Ağaç işleme makinelerine özel C tipi standartlar
Bu standartlar, ağaç işleme makinelerine özgü riskleri doğrudan ele alıyor ve tasarımcıya net teknik çözümler sunuyor.
EN ISO 19085 serisi – Ağaç işleme makineleri – Emniyet
Bu seri, güncel ana çerçeveyi oluşturuyor. Farklı makine tipleri için ayrı bölümler içeriyor;
- Panel daire testere makineleri (yatay ve dikey)
- CNC / NC delme ve frezeleme (routing) makineleri
- Bant zımpara ve kalibrasyon makineleri
- Daire testere tezgâhları
- Kombine makineler
- Presler
- Şerit testere ve re-saw makineleri
- lKenar bantlama makineleri
EN 1870 serisi: Daire testere makineleri için hazırlanmış, makine tipine göre bölümlere ayrılmış emniyet standartları.
EN 859 / EN 860 / EN 861: Yüzey planya, kalınlık planya ve kombine planya makineleri için emniyet gereklilikleri.
EN 1807 serisi: Şerit testere makineleri (tezgah tipi ve kütük kesme dahil).
Son dönemde öne çıkan yenilikler
Standartlardaki güncel eğilimler incelendiğinde üç ana başlık öne çıkıyor.
EN ISO 19085 serisinin güçlenmesi: Ağaç işleme makineleri için birçok eski C tipi standardın yerini, daha güncel ve kapsamlı EN ISO 19085 parçaları alıyor. Bu durum, üreticiler için daha net ve bütüncül bir referans seti oluşturuyor.
Koruyucuların kolay devre dışı bırakılamaması: Özellikle CNC ve NC kontrollü makinelerde, koruyucuların by-pass edilmesi geçmişte ciddi kazalara yol açtı. Güncel standartlarda koruyucu tasarımında, yazılım ve donanım seviyesinde by-pass riskinin azaltılmasına daha fazla vurgu yapılıyor.
Yazılım, uzaktan erişim ve dijital dokümantasyon etkisi: Yeni Makine Regülasyonu ile uyumlu olarak;
- Yazılım temelli emniyet fonksiyonları,
- Uzaktan erişim ve siber güvenlik riskleri,
- Kullanım talimatları ve teknik dosyaların dijital sunumu gibi konular, ağaç işleme makineleri için de standart uygulamaların ayrılmaz bir parçası haline geliyor.
Sonuç olarak, ağaç işleme makinelerinde emniyet standartları artık yalnızca mekanik koruyuculara odaklanan bir yapıdan çıktı. Tasarım, kontrol sistemi, yazılım, bakım ve kullanım senaryolarını birlikte ele alan daha bütüncül bir emniyet yaklaşımına dönüştü.
“Üreticilerin, teknik komite çalışmalarını düzenli olarak takip etmesi gerekiyor”
- Sektördeki üreticiler standart ve mevzuat değişikliklerini düzenli olarak nereden ve nasıl takip edebilir?
Üreticilerin yalnızca yönetmelik metinlerini değil, bu metinleri şekillendiren standartları ve teknik komite çalışmalarını da düzenli olarak takip etmesi gerekiyor. Resmi kurum duyuruları, standart kuruluşları ve sektör dernekleri bu noktada önemli bilgi kaynakları. Ancak en etkin yöntemlerden biri, doğrudan standardizasyon süreçlerinin içinde yer almak.
- Son olarak firmaların ulusal ve uluslararası ayna komitelere katılım sağlaması neden önemli ve bu katılım onlara hangi avantajları sunar?
Ulusal ve uluslararası ayna komitelere katılım, firmalara yalnızca bilgi edinme imkanı değil, aynı zamanda söz sahibi olma fırsatı sunuyor. Üreticiler, sahadaki gerçek ihtiyaçlarını standartlara yansıtabiliyor, yaklaşan değişiklikleri yıllar öncesinden öngörebiliyor ve stratejilerini buna göre şekillendirebiliyor. Bu katılım, firmaları mevzuata uyum konusunda takip eden değil, yön veren konuma taşır. Ağaç işleme makinelerini bu bağlamda takip etmek isteyen kişi, firma, stk, üniversite öğrencileri, eğitmenleri vb. bütün paydaşlar mutlaka MTC 161 Takım Tezgahları ayna komitesine üye olmalıdırlar. Bu ayna komitelere üye olmak basit bir, nasıl ayna komitesi üyesi olunur web araması ile gerekli yönergelere kolayca ulaşacaklar.
