Gerçek sistemlerin sanal kopyaları üzerinden izlenmesini ve analiz edilmesini sağlayan dijital ikiz teknolojisi, üretim sektöründe verimlilik, kalite ve maliyet avantajı sunan kritik bir araç haline geldi. Bu kapsamda görüşlerini aldığımız ASO Model Fabrika İş Geliştirme ve Program Direktörü Ufuk Kaya, dijital ikiz uygulamalarının üretim süreçlerinde sağladığı katkılara ve bu dönüşümün başarılı olabilmesi için gerekli altyapı hazırlıklarına ilişkin değerlendirmelerde bulundu.

Dijital ikiz teknolojisi, üretim sektöründe son yılların en dikkat çeken uygulamaları arasında yer alıyor. Ancak bu dönüşüm sadece teknoloji yatırımıyla sınırlı değil; arkasında yalınlaşmış süreçler, güçlü bir veri altyapısı ve stratejik bir hazırlık süreci gerekiyor. ASO Model Fabrika İş Geliştirme ve Program Direktörü Ufuk Kaya, dijital ikiz teknolojisinin ancak doğru bir dönüşüm altyapısıyla anlamlı sonuçlar verebileceğine dikkat çekerek; “Mevcut durumunuzdaki israflarınızı yok etmeden, doğru hücre tasarımları ve süreç akışları oluşturmadan başlayacağınız bir dijital dönüşüm yolculuğu mevcuttaki verimsizliklerinizin bir diijital kopyasını yaratmaktan ileri gitmez” dedi.

  • Dijital ikiz teknolojisi son yıllarda sıkça konuşulmaya başlandı. Öncelikle, bu kavramı üretim dünyası açısından nasıl tanımlarsınız?

4. sanayi devrimi ya da dünyadaki popüler adıyla Endüstri 4.0, bilişim teknolojilerinin baş döndüren bir hızla algoritmik şekilde hızlanıp insan, çevre, makine ekipman, yetkinlik, rekabet açısından nasıl bir etki yarattığını gözler önüne seren bir süreci simgeliyor. Biz bu süreçte bir dijital dönüşümden bahsederken daha çok üretim sektöründeki etkisine odaklanıp bu geniş dünyayı biraz daha daraltmak durumundayız. Sürece bu açıdan yaklaştığımızda kendi aralarında tamamlayıcı da olsa bazı kavramların birbirine karıştırıldığını da görüyoruz. Dilerseniz konumuzla ilgili olan iki temel dijital dönüşüm ögesini ayırmak üzere dijital ikiz ve simülasyondan başlayalım. Simülasyon tarihçe olarak çok daha eski yıllara dayanan, 1960’lı yıllarda sadece bilimsel veya askeri projelerde sınırlı bir uygulama alanı bulmuşken, 2015’ten itibaren tüm yaşam döngüsü boyunca içinde bulunduğumuz sistemlerin temel bir işlevi haline gelmiş durumda. En basit tanımıyla gerçek hayatı taklit eden bir bilgisayar modeli diyebileceğimiz bu uygulama ile sonucunun ne olacağını kestiremediğimiz karmaşık problemleri, değişken sayısını ve şiddetini artırarak çoklu seçenek ve senaryolara dönüştürebiliyoruz. Üretimden bir örnekle yeni devreye almak istediğimiz çalışma istasyonlarını, hangi hücre yapısı içinde yerleştirmemiz gerektiğini, mesafelerini, operasyon sürelerini, malzeme geçiş yollarını, kaç operatör veya nasıl bir hat dengesi ile çalışmamız gerektiğini henüz yatırımı yapmadan belirleyebiliyoruz. Bu bize muazzam bir maliyet tasarrufu ve zaman kazandırıyor.

Dijital ikiz ise var olan karmaşık süreçlerin ve sistemlerin gerçek zamanlı olarak izlenmesini ve meydana gelen anormalliklerin, eğilimlerin izlenmesini, problem oluşmadan önlem alınmasını ya da problem oluştuğu anda hızlı tepki verilmesini sağlayan bir uygulama. Özetle tek başına simülasyon geleceğe odaklanırken, simülasyon tabanlı bir dijital ikiz uygulaması ana ve geçmişteki anormallliklere odaklanıyor.

“Dijital ikiz, kaynaklarınızı en etkin şekilde kullanmanıza olanak veriyor”
  • Üretim süreçlerinde dijital ikiz kullanımı avantajlar sağlıyor mu?

Tüm bu uygulamalarla amaç; problemleri görünür kılmak, hızlı tepki vermek ve süreçleri anlık olarak kontrol altında tutabilmek. Dijital ikiz tüm süreçlerinizi gerçek ve anlık verilerle kontrol etmenizi sağlıyor ve kaynaklarınızı en etkin şekilde kullanmanıza olanak veriyor.

“Öncelikle yalınlaşma ve süreç optimizasyonu”
  • Bir işletme dijital ikiz teknolojisini kullanmaya karar verdiğinde nasıl bir hazırlık süreci izlemeli?

Biz Türkiye’nin ilk Yetkinlik ve Dijital Dönüşüm Merkezi ASO Model Fabrika olarak, dijital dönüşüm uygulamarına geçmeden önce yalın dönüşümün sağlanmasının gerekliliğini her fırsatta dile getiriyoruz ve yalın dönüşüm, temelli deneyimsel eğitimler ve saha programları yürütüyoruz. Yani siz mevcut durumunuzdaki israflarınızı yok etmeden, doğru hücre tasarımları ve süreç akışları oluşturmadan başlayacağınız bir dijital dönüşüm yolculuğu mevcuttaki verimsizliklerinizin bir diijital kopyasını yaratmaktan ileri gitmez. Dolayısıyla sorunuzun cevabı öncelikle yalınlaşma ve süreç optimizasyonu. Sonrasında üretim yürütme sistemi unsurlarını aşama aşama devreye almalı ve bunları biribirleri ile entegre etmelisiniz.

“Dijital ikiz ile ilgili dikkat edilmesi gereken kısım; veri güvenliği”
  • Dijital ikiz uygulamaları hukuki açıdan hangi başlıklar altında ele alınıyor? Türkiye’de bu alana yönelik özel bir yasal düzenleme var mı?

Dijital Dönüşüm uygulamaları konusunda bildiğim kadarıyla en fazla tartışılan konu yapay zeka uygulamaları ve karar destek sistemlerine geçiş. Gerek hukuki gerekse etik açıdan bu teknolojik uygulamalar tüm dünyada sorgulanıyor. Dijital ikiz ile ilgili dikkat edilmesi gereken kısmı ise veri güvenliği elbette. Bunun için de firmaların gerekli önlemleri kendilerinin alması gerektiğini düşünüyorum. Bunların dışında bildiğim kadarıyla bir yasal düzenleme veya özel uygulama bulunmuyor.

“Önümüzdeki 5-10 yılda değişime ayak uyduramayan birçok işletme kapısına kilit vuracak”
  • Önümüzdeki 5-10 yıllık dönemde dijital ikiz teknolojisinin üretim sektörü üzerindeki etkilerini nasıl öngörüyorsunuz? Yeni nesil üretim anlayışında bu teknolojinin rolü ne olacak?

Bu soruya sadece dijital ikiz değil, endüstri 4.0 uygulamalarının geneli üzerinden cevap vermek istiyorum. Rekabetin giderek acımasızlaştığı, müşteri alışkanlıklarının tamamen değiştiği ve kaynakların giderek azaldığı bir dünyada, ayakta kalabilmenin tek ve çıkar yolu değişken taleplere hızlı yanıt verebilecek esnek yapılar kurmaktan, maliyet etkin iyileştirmeler yapmaktan ve katmadeğerli üretimden geçiyor. Önümüzdeki 5-10 yıl içinde bu değişime ayak uyduramayan birçok işletme maalesef kapısına kilit vuracak. Hangi sektörde faaliyet gösterdikleri ya da hangi ölçekte olduklarının çok da bir anlamı yok.

“KOBİ ölçeğindeki firmaların bu uygulamalara geçişinin zaman alabileceği kanaatindeyim”
  • Dijital ikiz yalnızca büyük sanayi kuruluşlarının kullanabileceği bir teknoloji mi? Küçük ve orta ölçekli firmalar açısından nasıl bir potansiyel sunuyor?

Dijital ikiz, özellikle petrokimya tesisleri, enerji santralleri, çimento fabrikaları gibi otomasyon hatlarının yoğun olduğu ve dijital verilerin toplanmasına uygun süreç, donanım ve sistem bileşenlerine sahip büyük işletmelerde tercih edilen bir uygulamadır. İlk yatırım maliyetlerinin görece yüksek olduğu da düşünüldüğünde zira bu sistem, üretim yürütme sistemi kapsamında verilerin toplanması, analiz edilmesi ve birbiriyle ilişkilendirilmesine yönelik temel teknolojik altyapının kurulmasını ayrıca bu verileri analiz edip anlamlandıracak özel algoritmalar ile yazılımların geliştirilmesini gerektiriyor. KOBİ ölçeğindeki firmaların bu uygulamalara geçişinin zaman alabileceği kanaatindeyim.